Παναγία Μυρτιδιώτισσα στα Κύθηρα: Εδώ όπου το θαύμα συναντά το δέος...

Φωτεινή Μακεδονοπούλου

Με πληροφορίες από kythera.gr

   Έχω επισκεφθεί πολλά μοναστήρια στην ευλογημένη Ελλάδα μας, αλλά με σεβασμό και ειλικρίνεια καταθέτω εδώ, ότι το δέος που ένιωσα στην Παναγία τη Μυρτιδιώτισσα στα Κύθηρα …πουθενά αλλού!

   Αύγουστος με τις μυρωδιές της μυρτιάς, της αλμύρας και την εικόνα του απέραντου γαλαζοπράσινου τοπίου, αλλά και τη θλίψη στα αποκαΐδια της πρόσφατης πύρινης λαίλαπας που τη ζήσαμε με ανάμικτα όλα τα αρνητικά συναισθήματα που γεννήθηκαν μέσα μας…

   Κάπου στα δυτικά του νησιού βρίσκεται στην περιοχή των Μυρτιδίων το μεγαλύτερο μοναστήρι των Κυθήρων. 

   Χτισμένη σε ένα φυσικό βραχώδης άνοιγμα, όταν ξεπροβάλλει από το δρόμο, σε προκαλεί να αναφωνήσεις αυθόρμητα «Κύριε δόξα Σοι!». Για πολλούς λόγους… Ένας από αυτούς το γεγονός ότι η φωτιά του περασμένου Ιουλίου σταμάτησε γύρω από τον περίβολο της μονής, όπως ακριβώς και το 2017.

   Συγκλονιστικό το θέαμα, στη στροφή με τον μεγάλο Σταυρό…

   Γυρνάς πίσω στο χρόνο, πολλούς αιώνες πριν. 

   Και επίσης συγκλονίζεσαι από το χρονικό της εύρεσης της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας που έχει αναδειχθεί σε σύμβολο πίστης και προστασίας για το ευλογημένο νησί. Είναι η προστάτιδά τους, το πολυτιμότερο κειμήλιό τους. Η δική τους Παναγιά!

   Η παράδοση λέει λοιπόν, ότι ένας βοσκός είδε στον ύπνο του έναν άγγελο να του υποδεικνύει ένα σημείο στην περιοχή που είχε τα πρόβατά του. Εκεί μέσα σε μια μυρτιά υπήρχε μία εικόνα με την Παναγία. Ο βοσκός ξύπνησε θορυβημένος. Το πρωί πήγε και βρήκε την εικόνα. Την πήρε στο σπίτι του στο γειτονικό χωριό Καλοκαιρινές.

   Τη νύχτα η εικόνα εξαφανιζόταν, επέστρεφε στη μυρτιά. Ο βοσκός είδε ξανά τον άγγελο να του λέει πως η εικόνα έπρεπε να μείνει εκεί κοντά στη μυρτιά. Έτσι ο βοσκός έκτισε ένα μικρό εκκλησάκι δίπλα στη μυρτιά και τοποθέτησε την εικόνα εκεί, την οποία την ονόμασε Μυρτιδιώτισσα. Αυτό το εκκλησάκι παραμένει έως σήμερα και ονομάζετε παλαιό Καθολικό. Εκεί στεγάζεται η εικόνα της Παναγίας μαζί με τα τάματα των επισκεπτών της, μερικά τεράστια κεριά φτιαγμένα από τους ιερείς της εποχής και μερικές άλλες μικρές εικόνες.

   Η εικόνα όταν βρέθηκε δεν είχε τις σημερινές διαστάσεις. Αυτές τις απέκτησε αργότερα όταν τοποθετήθηκε σε ξύλινο πλαίσιο. Το 1837 φιλοτεχνήθηκε το χρυσό ένδυμα, έργο του καλλιτέχνη Νικόλαου Σπιθάκη. Από αυτή την αρχαία εικόνα φαίνονται μόνο τα πρόσωπα, στα οποία με την πάροδο των αιώνων δεν διακρίνονται πλέον τα χαρακτηριστικά. 

   Στο κάτω μέρος της χρυσής επένδυσης απεικονίζονται τρία θαύματα της Μυρτιδιώτισσας. Το θαύμα της ευρέσεως, η ίασης του παραλύτου και το θαύμα της διασώσεως του φρουρίου της πόλεως των Κυθήρων από την πτώση κεραυνού το 1829.

   Εδώ οι μητέρες που προσευχήθηκαν για να φέρουν στον κόσμο ένα παιδάκι, αφιέρωσαν κέρινα μωράκια στην Παναγιά που τους το χάρισε.
   Εδώ υπάρχουν αναλλοίωτα στο χρόνο, αφιερώματα των αξιωματικών που χάθηκαν σε ναυάγια και πυρκαγιές στο νησί.

   Πάνω ακριβώς από το παλαιό Καθολικό, το 1857, χτίστηκε ο νεότερος μεγαλοπρεπής ναός σε ρυθμό τρίκλιτης Βασιλικής.

   Βόρεια και νότια του νεότερου Καθολικού βρίσκονται τα κελιά των πιστών που επισκέπτονται την μονή την περίοδο της νηστείας των πρώτων δεκαπέντε ημερών του Αυγούστου.

   Αξιοθαύμαστο έργο στο εσωτερικό της μονής είναι το πώρινο κωδωνοστάσιο 26 μέτρων με τοξοειδείς σχηματισμούς στις προσόψεις των τεσσάρων ορόφων του καλλιτέχνη Νικολάου Φατσέα. Σε όλα αυτά τα έργα πρωτοστάτησε ο ιερομόναχος Αγαθάγγελος Καλλίγερος.

   Στα χρόνια των πειρατικών επιδρομών, η εικόνα για λόγους ασφαλείας φυλασσόταν στο φρούριο της πόλεως των Κυθήρων στον ομώνυμο ναό.

   Οι κάτοικοι των Κυθήρων, επηρεασμένοι από τα θαύματα που αποδίδονταν στη χάρη της Παναγίας, έχτισαν έναν ιερό ναό προς τιμήν της στην περιοχή όπου βρέθηκε η εικόνα. Ο ναός αυτός έγινε κέντρο προσκυνήματος για τους πιστούς και παραμένει μέχρι σήμερα τοποθεσία μεγάλης σημασίας.

   Η εικόνα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας έγινε γνωστή για τις θαυματουργές της δυνάμεις, και οι κάτοικοι του νησιού πιστεύουν ότι τους προσφέρει προστασία, ιδίως κατά τις δύσκολες εποχές και τις φυσικές καταστροφές.

   Η εύρεση της εικόνας αποτέλεσε το έναυσμα για μια βαθιά λατρευτική παράδοση που συνεχίζεται αδιάκοπα, με την Παναγία Μυρτιδιώτισσα να λατρεύεται όχι μόνο στα Κύθηρα, αλλά και σε όλη την Ελλάδα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου υπάρχει κυθηραϊκή διασπορά. Η εικόνα θεωρείται ιερό σύμβολο πίστης, ελπίδας και θεϊκής προστασίας, ενώ ο εορτασμός της αποτελεί κορυφαία στιγμή στο θρησκευτικό ημερολόγιο του νησιού.

   Το κορυφαίο θρησκευτικό έθιμο των Κυθήριων είναι η λιτάνευση κατά την Κυριακή της Ορθοδοξίας από τα Μυρτίδια στη Χώρα. Η περιφορά της εικόνας διαρκεί 15 ημέρες περνώντας μέσα από τα περισσότερα χωριά του νησιού καταλήγοντας στην Χώρα. Πολλοί πιστοί ακολουθούν την εικόνα κατά την περιφορά της και τις 15 μέρες!

   Ο εορτασμός της κάθε χρόνο στις 24 Σεπτεμβρίου αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές στιγμές για τους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού.

   Το νησί πλημμυρίζει από προσκυνητές που έρχονται για να τιμήσουν την Παναγία και να συμμετάσχουν στις τελετουργίες της εορτής. Η λιτανεία της εικόνας είναι από τις πιο εντυπωσιακές στιγμές του εορτασμού. Η εικόνα της Παναγίας περιφέρεται στους δρόμους του νησιού, με τους πιστούς να την ακολουθούν ευλαβικά, προσευχόμενοι για προστασία και ευλογία.

   Κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, πραγματοποιούνται διάφορες θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Εκκλησιαστικές ακολουθίες, αγρυπνίες και λειτουργίες τελούνται στον ιερό ναό, ενώ οι τοπικοί μουσικοί και καλλιτέχνες συμβάλλουν στη δημιουργία μιας γιορτινής ατμόσφαιρας. Το πανηγύρι αποτελεί μια ευκαιρία για τους ντόπιους και τους επισκέπτες να έρθουν σε επαφή με τις ρίζες και την παράδοση του νησιού, ενώ η αίσθηση κοινότητας και φιλοξενίας που επικρατεί ενισχύει τους δεσμούς μεταξύ τους.

   Το γεγονός ότι η γιορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας συνδυάζει το θρησκευτικό στοιχείο με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή καθιστά την εκδήλωση αυτή πολύπλευρη και ιδιαίτερα σημαντική για το νησί. Για τους ντόπιους, η Παναγία δεν είναι απλώς μια θρησκευτική φιγούρα, αλλά μια διαχρονική σύμβουλος και προστάτιδα, που τους συνοδεύει σε όλες τις φάσεις της ζωής τους.

   Η Παναγία Μυρτιδιώτισσα δεν αποτελεί μόνο θρησκευτική μορφή, αλλά και πολιτιστικό σύμβολο για τα Κύθηρα, συνδέοντας τις πνευματικές παραδόσεις του νησιού με την καθημερινότητα των κατοίκων. Η γιορτή της είναι περισσότερο από μια θρησκευτική τελετή· είναι μια αναβίωση πολιτιστικών αξιών και εθίμων που έχουν βαθιές ρίζες στο παρελθόν. Μέσα από τον εορτασμό της, οι Κυθήριοι επανασυνδέονται με την ιστορία τους, διατηρώντας ζωντανή τη σχέση με τις παραδόσεις τους, ακόμα και αν ζουν μακριά από το νησί.

   Η κυθηραϊκή διασπορά, η οποία είναι σημαντική σε πολλά μέρη του κόσμου, διατηρεί στενούς δεσμούς με την Παναγία Μυρτιδιώτισσα. Στην Αυστραλία, την Αμερική και άλλες περιοχές όπου ζουν Κυθήριοι μετανάστες, η εικόνα της Παναγίας βρίσκεται σε ναούς που έχουν κτιστεί προς τιμήν της, ενώ οργανώνονται παρόμοιοι εορτασμοί, ακολουθώντας τις παραδόσεις του νησιού. Η Παναγία Μυρτιδιώτισσα λειτουργεί ως γέφυρα που ενώνει τους Κυθήριους όπου κι αν βρίσκονται, ενισχύοντας την αίσθηση του ανήκειν και της ταυτότητας.

   Ο εορτασμός της Παναγίας αναδεικνύει τη βαθιά πίστη των κατοίκων και ταυτόχρονα ενισχύει το αίσθημα κοινότητας. Είναι μια ευκαιρία για τους Κυθήριους να επιστρέψουν στις ρίζες τους, να επανασυνδεθούν με την τοπική κοινωνία και να γιορτάσουν τις παραδόσεις τους. Αυτή η συλλογική εμπειρία όχι μόνο ενισχύει τους κοινωνικούς δεσμούς αλλά δημιουργεί και μια αίσθηση πνευματικής αναγέννησης, καθώς οι άνθρωποι αναζητούν την ευλογία και την προστασία της Παναγίας στις καθημερινές τους δυσκολίες.

   Παράλληλα, η Παναγία Μυρτιδιώτισσα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού. Μέσα από τα έθιμα που συνδέονται με τον εορτασμό της, όπως οι παραδοσιακοί χοροί, τα τοπικά εδέσματα και οι μουσικές εκδηλώσεις, διασώζονται στοιχεία της κυθηραϊκής κουλτούρας που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. 

   Ταυτόχρονα, οι εορτασμοί λειτουργούν ως σημείο συνάντησης για τους ντόπιους και τους επισκέπτες, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού.

   Η συνύπαρξη θρησκευτικών και πολιτιστικών στοιχείων καθιστά την Παναγία Μυρτιδιώτισσα σύμβολο όχι μόνο πνευματικής καθοδήγησης αλλά και πολιτιστικής ενότητας. Αυτός ο συνδυασμός πίστης και παράδοσης συμβάλλει στη διαμόρφωση της ταυτότητας του νησιού και αποτελεί μια σταθερή αξία που συνοδεύει τους Κυθήριους, όπου κι αν βρίσκονται.

   Υ.Γ.: Ως ενθύμιο κι ευλογία, το κομποσκοίνι που εννοείται ότι είναι ''διαβασμένο'' στη Μοναστήρι...