ΙΜΙΑ 1996: Ο ''πόλεμος'' των σημαιών και η κρίση που κατέληξε σε τραγωδία

Γράφει ο Νικόλαος Παναγιώτης  Καλαντζής, 

φοιτητής πολιτικής επιστήμης & διεθνών σχέσεων του Παν/μίου Πελοποννήσου

   

   Ποια ήταν η αιτία που μας οδήγησε στην τραγωδία των Ιμίων, τον Ιανουάριο του 1996;

   Πολιτική αδράνεια, πολιτική απειρία ή μήπως ο φόβος μίας ενδεχόμενης ελληνοτουρκικής σύρραξης ήταν εκείνος που έκανε την ελληνική Πολιτεία να προβεί σε πρόχειρους χειρισμούς αποκλιμάκωσης, θέτοντας έτσι την περιοχή των Ιμίων σε γκρίζα ζώνη; 

   Παρακολουθώντας ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί για την υπόθεση και ερευνώντας τα ιστορικά δεδομένα, ένα πράγμα κατανοεί κανείς. 

   Πώς η ασυνεννοησία της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας, κατέληξε σε defacto απώλεια εθνικού εδάφους και τον θάνατο τριών αξιωματικών του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

   Πώς φτάσαμε όμως στα Ίμια; 

   Στις 25 Δεκεμβρίου του 1995, το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσάραξε στα αβαθή ύδατα της ανατολικής Ίμια, εκπέμποντας σήματα κινδύνου. 

   Στο Λιμεναρχείο της Καλύμνου, ο κεντρικός λιμενάρχης του νησιού Νίκος Χουχουρέλος, ενημερώνεται για την προσάραξη του φορτηγού στα Ίμια. Όπως ο ίδιος διηγήθηκε στο ντοκιμαντέρ «Ίμια 30 χρόνια μετά», ανέβηκε στο πλοίο, συνομίλησε με τον πλοίαρχο εξηγώντας του πως εκεί που προσάραξε είναι ελληνικό έδαφος και τηρείται και το ελληνικό και το διεθνές δίκαιο. Μάλιστα ο πλοίαρχος, όπως ανέφερε, ουδέποτε αρνήθηκε την ελληνική βοήθεια, ενώ παράλληλα στα ελληνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης προέβαλαν την υποτιθέμενη αντίσταση του τούρκου πλοιάρχου, αν και ο λιμενάρχης της Καλύμνου έδινε εγγυήσεις πως κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε. 

   Στις 27 Δεκεμβρίου το Φιγκέν Ακάτ θα αποκολληθεί και θα ρυμουλκηθεί προς τα τουρκικά χωρικά ύδατα. Την επόμενη ημέρα, η ελληνική διπλωματική αντιπροσωπεία στην Άγκυρα,έλαβε μαζί με τις ευχαριστίες του τουρκικού ΥΠΕΞ για την βοήθεια και την ρηματική διακοίνωση, με την οποία τα Ίμια χαρακτηρίζονταν ως « αναπόσπαστο κομμάτι της τουρκικής επικράτειας» και παρουσιαζόταν με την ονομασία Kardak.

   Στις 15 Ιανουαρίου του 1996, ο Ανδρέας Παπανδρέου υπογράφει από το Ωνάσειο καρδιοχειρουργικό Ίδρυμα, την επιστολή παραίτησής του από τον πρωθυπουργικό θώκο. Στην θέση του πρωθυπουργού αναδεικνύεται ο Κώστας Σημίτης. Η κυβέρνηση Σημίτη θα ορκιστεί στις 22 Ιανουαρίου 1996, ενώ στο Υπουργεία Αμύνης και Εξωτερικών τοποθετούνται οι: Γεράσιμος Αρσένης και Θεόδωρος Πάγκαλος αντίστοιχα. Στην θέση του Α/ΓΕΕΘΑ θα παραμείνει ο μέχρι πρότινος, Ναύαρχος Χρήστος Λυμπέρης.

   Στην ρηματική διακοίνωση της Τουρκίας, το ελληνικό ΥΠΕΞθα απαντήσει με την Συμφωνία του 1932 ανάμεσα στην Τουρκία και την Ιταλία, επιβεβαιώνοντας την ελληνική κυριαρχία στην περιοχή. Η γνωστοποίηση της Διακοίνωσης αυτής, ήταν εκείνη που παρακίνησε τον Δήμαρχο της Καλύμνου Δημήτρη Διακομιχάλη, ο οποίος συνοδευόμενος στα Ίμια, από τον Αστυνομικό Διευθυντή Γεώργιο Ριόλα, ύψωσε μία ελληνική σημαία. 

   Στις 27 Ιανουαρίου, δημοσιογράφοι της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet, θα προσγειωθούν στα Ίμια, θα υποστείλουν την ελληνική σημαία και θα υψώσουν την τουρκική. Την επομένη, το πλήρωμα του περιπολικού «ΑΝΤΩΝΙΟΥ» θα υποστείλει την τουρκική και θα επαναφέρει την ελληνική σημαία, πάνω στα Ίμια.

  Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η κρίση άρχισε να κλιμακώνεται επικίνδυνα. Στην ευρύτερη περιοχή των Ιμίων, συγκεντρώνονται τουρκικές και ελληνικές δυνάμεις, ενώ οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, τίθενται σε καθεστώς επιφυλακής, ενίοτε και επιστράτευσης. Στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός συγκαλεί σύσκεψη στο γραφείο του στην Βουλή για να ενημερωθεί για την κατάσταση. Στην σύσκεψη αυτή θα συμμετάσχουν οι υπουργοί άμυνας, εσωτερικών, εξωτερικών, οικονομίας και τύπου, καθώς και η στρατιωτική ηγεσία. 

   Ο Α/ΓΕΕΘΑ Λυμπέρης, παίρνοντας τον λόγο ζήτησε από τον Πρωθυπουργό κανόνες εμπλοκής σε περίπτωση που απαιτούνταν η εκτέλεση πυρών, κανόνες ωστόσο που δεν έλαβε ποτέ. Τα ξημερώματα της 31^ης Ιανουαρίου, η κρίση φτάνει στο αποκορύφωμά της. Στην Αθήνα, φτάνει η πληροφορία ότι η Τουρκία ετοιμάζεται να επιχειρήσει απόβαση σε ελληνικό νησί. Λίγο αργότερα, δυο πολεμικά ελικόπτερα της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας θα κατευθυνθούν προς τα Ίμια, παραπλανώντας την ελληνική πλευρά ότι πρόκειται για την επικείμενη επίθεση. Τούρκοι καταδρομείς, αποβιβάζονται στην Δυτική Ίμια. 

   Ο πρωθυπουργός ζητάει να επιβεβαιωθεί η πληροφορία, με την φρεγάτα «ΝΑΒΑΡΙΝΟΝ» να απονηώνει το ελικόπτερο ΑΒ-212 «ΠΝ-21» για να εξακριβώσει την πληροφορία.Το ελικόπτερο προσεγγίζει την δυτική Ίμια και αναφέρει την παρουσία δέκα ατόμων πάνω στη νησίδα. Στις 4.49 πμ το ελικόπτερο χάνεται από τα ραντάρ.

   Στην Αθήνα, η πληροφορία της προσθαλάσσωσης του ελικοπτέρου «ΠΝ-21» συνοδεύεται από το δίλημμα της περαιτέρω κλιμάκωσης ή της αμοιβαίας αποχώρησης από την περιοχή. 

   Τα ξημερώματα της 31^ης Ιανουαρίου οι δύο πλευρές καταλήγουν σε αποκλιμάκωση, με την παρέμβαση των Αμερικάνων. «Όχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες» ήταν το περιεχόμενο της συμφωνίας του υπ. Εξωτερικών Θεόδωρου Πάγκαλου με τον Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, υπεύθυνο για τα ευρωπαϊκά ζητήματα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η πολιτική ηγεσία φέρεται να ενημερώθηκε για την τύχη του πληρώματος στις 07.00πμ, από τα μέσα ενημέρωσης. Στις 07.25πμ, ο υπ. Άμυνας Γεράσιμος Αρσένης επιβεβαίωσε την πληροφορία, ενώ παράλληλα ανέστειλε εγγράφως την διαταγή για αυξημένη ετοιμότητα. 

   Το πλήρωμα του ελικοπτέρου «ΠΝ-21» απαρτιζόταν από τους υποπλοιάρχους Χριστόδουλο Καραθανάση, Παναγιώτη Βλαχάκο και τον αρχικελευστή Έκτορα Γιαλοψό.

   Αναμφίβολα, η κρίση των Ιμίων διαμόρφωσε καταλυτικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, εγκαθιδρύοντας τις τουρκικές αξιώσεις στο Αιγαίο. Πλήγωσε όμως και την εθνική συνείδηση των Ελλήνων συνολικά, ιδίως μετά τις ευχαριστίες του Κώστα Σημίτη προς την Κυβέρνηση των ΗΠΑ, η οποία δήλωση δίχασε ακόμα περισσότερο τον κόσμο. Συνάμα, ήρθε στο φως και μία παθογένεια ιδιαίτερα επικίνδυνη για τα εθνικά συμφέροντα, η απουσία κοινής γραμμής μεταξύ της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας, στην λήψη αποφάσεων σε κρίσιμα ζητήματα. 

   Η defactoαπώλεια εθνικού εδάφους με το καθεστώς αμφισβήτησης της κυριαρχίας στα Ίμια και η απώλεια των τριών αξιωματικών, θα είναι πάντοτε ένα μελανό σημείο στη Νεότερη Ελληνική Ιστορία.