Τρεις στους τέσσερις εφήβους στην Ελλάδα χάνουν τον έλεγχο του χρόνου στα social media, τι λένε 4 υποψήφιοι των Πανελλαδικών

   Λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις Πανελλαδικές, το γνώριμο σκηνικό του «σκυμμένου στο βιβλίο» μαθητή φαίνεται να διαφοροποιείται. 

   Το κινητό επάνω στο γραφείο και το τετράδιο με τις σημειώσεις ‘συναγωνίζεται’ συχνά με το σκρολάρισμα: reels, TikTok βίντεο, YouTube explainers και «study influencers», συνθέτουν την καθημερινότητα της προετοιμασίας.

   Τελικά, τα social media υπονομεύουν το διάβασμα ή μπορούν και να το βοηθήσουν;

Τί λένε οι υποψήφιοι

   «Μπαίνω στο TikTok για να δω ένα βίντεο Φυσικής και καταλήγω να χαζεύω για μισή ώρα. Κάποιες φορές βοηθάει αλλά πιο συχνά με πετάει εκτός προγράμματος», αναφέρει ο Κ. ενώ ένας συμμαθητής του προσθέτει: «Στο YouTube έχω καταλάβει πράγματα, που δεν είχα καταλάβει ούτε στο σχολείο, ούτε στο φροντιστήριο. Αλλά θέλει πειθαρχία αλλιώς χάνεσαι». 

   Η Μ. σκρολάρει, όχι όμως χωρίς ενοχές: «Νιώθω τύψεις όταν πιάνω το κινητό, γιατί ξέρω ότι χάνω χρόνο. Είναι σαν να χρειάζομαι ένα διάλειμμα, που όμως δεν τελειώνει ποτέ». 

   «Δυσκολεύομαι να διαβάσω συνεχόμενα δύο ώρες. Με βοηθάει να βλέπω μικρά βίντεο, αν και μετά δυσκολεύομαι να συγκεντρωθώ στο βιβλίο», θα πει υποψήφιος του 1ου Πεδίου ενώ κάποιος άλλος αναφέρει: «Έχω δει άπειρα βίντεο με “πώς να γράψεις έκθεση 20”. Στην πράξη όμως, όταν κάθομαι να γράψω, δεν είναι τόσο απλό». Για αυτήν ακριβώς την ψευδαίσθηση της μάθησης, ο Α. λέει: «Βλέπω ένα βίντεο και λέω “το κατάλαβα”. Μετά ανοίγω το βιβλίο και συνειδητοποιώ ότι δεν μπορώ να το εξηγήσω». 

   Η Ε. έχει επιλέξει την αποστασιοποίηση: «Έχω σβήσει το TikTok μέχρι να δώσω. Ήταν ο μόνος τρόπος να συγκεντρωθώ πραγματικά» αλλά οι φίλες της αναφέρουν: «Ακόμα και όταν δεν θέλω να μπω, μου στέλνουν φίλοι βίντεο “δες αυτό, πέφτει σίγουρα”. Και τελικά μπαίνω», αναφέρουν. Υπάρχουν τέλος και κάποιοι, που παραδέχονται την εξάρτηση: «Για να είμαι ειλικρινής, το κινητό είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο στο διάβασμα αλλά και το πρώτο πράγμα, που πιάνω όταν κουράζομαι».
 

Η online ζωή των μαθητών και τα social media ως εργαλεία μάθησης

   Η γενιά των υποψηφίων του 2026 δεν γνώρισε ποτέ έναν κόσμο χωρίς social media. Σχεδόν όλοι οι έφηβοι στην Ευρώπη χρησιμοποιούν καθημερινά πλατφόρμες όπως TikTok, YouTube και Instagram με ένα σημαντικό ποσοστό αυτών, να αφιερώνει πολλές ώρες καθημερινά σε αυτές.

   3 στους 4 εφήβους στην Ελλάδα δυσκολεύονται να διαχειριστούν τον χρόνο τους online, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα του Ιδρύματος Vodafone και της Save the Children για την ψηφιακή ευημερία των εφήβων στην Ευρώπη, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (22-25 Απριλίου 2026).

   Σημειώνεται, ότι στη συγκεκριμένη έρευνα συμμετείχαν περισσότερα από 7.500 άτομα ηλικίας 13–18 ετών από εννέα ευρωπαϊκές χώρες. Η δυσκολία των εφήβων να διαχειριστούν την ψηφιακή τους καθημερινότητα και την online ανεξαρτησία τους αποτέλεσε κεντρικό συμπέρασμα.

   Πιο αναλυτικά, από την έρευνα προκύπτει ότι στην Ευρώπη μόλις 1 στους 4 εφήβους αξιολογεί ως «καλή» την ψηφιακή του ευημερία, αναφέροντας συχνά άγχος, κακή ποιότητα ύπνου ή δυσκολία «αποσύνδεσης» από τον ψηφιακό κόσμο. Την ίδια στιγμή, αισθάνονται «εγκλωβισμένοι» από τα κοινωνικά δίκτυα, καθώς αδυνατούν να αποσυνδεθούν – ακόμη κι το επιθυμούν – με το 24% αυτών αν δηλώνει ότι φοβάται πως «θα χάσει κάτι» όταν είναι offline.

   Επίσης, ο ένας στους δύο (51%) παραμένουν συνδεδεμένοι περισσότερο απ’ όσο επιθυμούσαν αρχικά. Το ένα τρίτο των εφήβων (34%) καταφέρνει να ρυθμίζει αποτελεσματικά τον χρόνο χρήσης, ακόμη κι αν οι περισσότεροι δηλώνουν πως γνωρίζουν πώς να παραμένουν ασφαλείς στο διαδίκτυο (67%) και πώς να διαχειρίζονται ζητήματα ψηφιακής ασφάλειας (66%).

   Ειδικότερα, από την Ελλάδα, συμμετείχαν στην έρευνα 450 έφηβοι ηλικίας 13 - 18 ετών. Από αυτούς, αναφορικά με τη διαχείριση του online χρόνου, προκύπτει ότι λιγότεροι από τρεις στους δέκα (26%) συγκεντρώνουν βαθμολογία «καλή» ή «υψηλή», ενώ σχεδόν τρεις στους τέσσερις (73%) κατατάσσονται στις κατηγορίες «χαμηλή» ή «μέτρια», ποσοστό που συγκαταλέγεται μεταξύ των υψηλότερων στις χώρες, που συμμετείχαν στην έρευνα. 

   Επιπλέον, σύμφωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ (2025 - How’s Life for Children in the Digital Age? ) το 95% των 15χρονων χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα για διασκέδαση. Αναλυτικά, αφιερώνουν περίπου 2.6 ώρες/ημέρα πριν και μετά το σχολείο και 3.9 ώρες/ημέρα τα Σαββατοκύριακα.

   Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι μαθητές βρίσκονται ήδη μέσα στον ψηφιακό κόσμο και η προετοιμασία για τις Πανελλαδικές δεν είναι πια μια «offline» διαδικασία. Συνυπάρχει με ειδοποιήσεις, αλγορίθμους και μια συνεχή ροή πληροφορίας, που διεκδικεί την προσοχή.

   Τα τελευταία χρόνια, τα social media έχουν εξελιχθεί σε άτυπα εργαλεία μάθησης. Ειδικά οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών φαίνεται πως αναζητούν βίντεο, που εξηγούν δύσκολες έννοιες, παρακολουθούν αναλύσεις θεμάτων, μαθαίνουν τεχνικές απομνημόνευσης.

   Πιο αναλυτικά, μέσα από βιντεάκια στο TikTok και στο YouTube, εξηγούν θεωρίες σε 60 δευτερόλεπτα, δίνουν tips για εκθέσεις ή μαθηματικά ή προσφέρουν «έτοιμες» μεθόδους απομνημόνευσης. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς ψυχολόγους, «η γνώση γίνεται πιο οπτική, πιο άμεση, περισσότερο προσαρμοσμένη στον ρυθμό τους. Πρόκειται για τη λεγόμενη «μικρο-μάθηση», δηλαδή μικρές δόσεις πληροφορίας σε σύντομο χρόνο, μία ‘φόρμα μελέτης’, που ταιριάζει απόλυτα με τον τρόπο, που έχουν μάθει να καταναλώνουν περιεχόμενο».

   Δεν είναι τυχαίο, ότι διεθνείς έρευνες δείχνουν πως η στοχευμένη χρήση των social media ως εκπαιδευτικών εργαλείων μπορεί να ενισχύσει το ενδιαφέρον για μάθηση και να βοηθήσει στην κατανόηση, ειδικά όταν συνδυάζεται με οπτικοποίηση και παραδείγματα. Για έναν μαθητή που δυσκολεύεται, ένα καλό βίντεο μπορεί να λειτουργήσει σαν «δεύτερη εξήγηση», ειδικά όταν το σχολείο ή το φροντιστήριο δεν κατάφεραν να το προσφέρουν.

   Ωστόσο, εκεί ακριβώς βρίσκεται και η παγίδα. Την ίδια στιγμή, που η πλατφόρμα μπορεί να προσφέρει μια χρήσιμη εξήγηση, μέσα σε δευτερόλεπτα μπορεί να οδηγεί σε κάτι εντελώς άσχετο. Το ένα βίντεο διαδέχεται το άλλο, η προσοχή διασπάται και η αίσθηση ότι «έμαθα κάτι» δεν συνοδεύεται πάντα από πραγματική κατανόηση. Οι ειδικοί κάνουν λόγο για «ψευδαίσθηση μάθησης», δηλαδή δίνεται η εντύπωση ότι η πληροφορία έχει κατακτηθεί, ενώ στην πραγματικότητα έχει απλώς περάσει μπροστά από τα μάτια του χρήστη.

Τί ισχύει τελικά με τα social;

   Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ αναφορικά με την επίδραση των social media, δεν είναι γραμμική αλλά υπάρχει μια «καμπύλη» χρήσης: η μέτρια χρήση συνδέεται με καλύτερη ευημερία ενώ η υπερβολική χρήση σχετίζεται με χειρότερη συγκέντρωση και επιδόσεις.

   Επομένως, η σχέση των social media με τη μάθηση δεν είναι ούτε θετική ούτε αρνητική από μόνη της αλλά εξαρτάται από την ένταση και τον τρόπο χρήσης. Στην πραγματικότητα, η υπερκατανάλωση περιεχομένου μειώνει τον χρόνο πραγματικής μελέτης, διασπά την προσοχή και ενισχύει την επιφανειακή κατανόηση. Την ίδια στιγμή, οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών εκτίθενται σε παραπληροφόρηση ή «εύκολες λύσεις» και shortcuts. Μάλιστα, σε πρόσφατη έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο, 74% των μαθητών δήλωσαν ότι στρέφονται σε influencers για συμβουλές εξετάσεων, συχνά χωρίς να ελέγχουν την αξιοπιστία τους.

   Οι ειδικοί διακρίνουν δύο μοντέλα μάθησης: την ενεργή χρήση, που συνδέεται με την αναζήτηση εξηγήσεων, συμμετοχή σε ομάδες μελέτης, δημιουργία περιεχομένου, όπως όταν ανεβάζουν δικά τους notes, επομένως έχει θετικά αποτελέσματα. Και την παθητική χρήση, η οποία επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα καθώς συνδέεται με το ατελείωτο scroll, την αποσπασματική πληροφορία, την «ψευδαίσθηση ότι έμαθα κάτι» - το πρόβλημα είναι, ότι τα social media είναι σχεδιασμένα για το δεύτερο.

   Ωστόσο, οι Πανελλαδικές παραμένουν μια διαδικασία που απαιτεί διάρκεια, πειθαρχία και βάθος κατανόησης. Δεν αρκεί να έχεις «δει» την ύλη αλλά πρέπει να μπορείς να την αναπτύξεις, να τη συνθέσεις, να τη θυμηθείς υπό πίεση. Πρόκειται για δεξιότητες, που δύσκολα καλλιεργούνται μέσα από αποσπασματική κατανάλωση περιεχομένου, όπως συμβαίνει στα social media, καθώς εκεί επικρατούν η ταχύτητα, η συντομία και η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων. ‘Αντίδοτο’ της απαγόρευσης – σύμφωνα με τους ειδικούς – θα ήταν το να καλλιεργηθεί η ψηφιακή παιδεία στους υποψηφίους, η δεξιότητα αξιολόγησης πηγών ώστε να μπορεί κανείς να ξεχωρίζει τις αξιόπιστες πληροφορίες και τελικά, η αξιοποίηση των κοινωνικών δικτύων προς όφελός τους.